شنبه 17 تیر 1391 :: نویسنده : ائلشن


درتقویم رسمی کشور عزیزمان جمهوری اسلامی ایران ، روز تولد حضرت فاطمه زهرا (س) یعنی ۲۰ جمادی‌الثانی به عنوان روز زن و همچنین روز مادر گرامی داشته می‌شود . ولی ، روز جهانی زن هر ساله در17 اسفند ( ۸ مارس) برگزار می‌شود. این روز ، روز بزرگ برپایی جشن‌ برای زنان درکل جهان است . فعالان حوزه زنان درایران نیز این روزها را گرامی می‌دارند. افتخار زنان مسلمان ایران همین بس که روز میلاد برترین گوهر خلقت ، بانوی بهشت، حضرت فاطمه زهرا (س) روز زن نامیده شده است . سرمشق گرفتن از مظهر کامل ترین مکارم اخلاقی و اسوه بلندترین کمالات انسانی ، نشان افتخاری است برای همه زنان مسلمان جهان .

برسنگ نوشته ترکی ” یئنی سی”، چنین نوشته شده است: ” تانریْ توٌرک میلّتی یوْخ اوْلماسیْن دئیه ، آتام خاقان ایله آنام خاتیْنیْ یوٌکسلتدی”  ( خداوند ملت توٌرک نابود نشود گفته ، پدرم خاقان و مادرم خاتون را خلق کرد).

همانطور که می بینید در فرهنگ توٌرک سنگ بنای حقوق زنان از ابتدا بر اساس برابری با مردها گذشته شده است . درفرهنگ ترک حقیقت زن درانسان بودن آن است ، چنانکه حقیقت مرد درانسان بودن وی می باشد . جنسیت در ادبیات ، تاریخ ، فرهنگ و تفکر و زبان ترک جایی ندارد . چنانکه گذشته ، اسطوره ها و اساطیر موجود توٌرک مبین این مطلب است.

زن و دختر توٌرک الهه حیا ، احساس ، شجاعت و علم

نقش زن را در هیچ برهه ای از زمان نمیشود نادیده گرفت . در تاریخ و فرهنگ ترکان هم زنانی بوده اند که اسمشان هنوز هم ماندگاراست ، و درتاریخ ثبت شده است .  اگر بخواهیم یک تمدن یا ملتی را ارزیابی کنیم در مرحله  اول باید ببینیم چه ارزشی برای زن قائل بوده اند .

 آنا ( بهشتی : مادر ) ، قیْز (دختر )، آرواد ( زن )،خانیْم ( خانم )، خاتیْن(خاتون)، بگیم (خانم ) قادیْن(خانیْم ) و … واژه‌هایی هستند كه ترکان برای نامیدن جنس مؤنث به كار می‌برند و هر یك در سن یا موقعیت اجتماعی مشخصی كاربرد دارد.

ادبیات و فولكلور ترکان ایران‌ پراست ازاشعار، امثال و بایاتی‌هایی كه همگی وصف شایستگی‌ها ، برازندگی‌ها و قهرمانی‌های زنان و دختران را بیان می‌كنند . فولكلور ترکی گاه دختر را به سیب سرخ تشبیه می‌كند (قیْز قیْزیْل آلما ) و گاه او را تكه  طلایی درخشان برمی‌شمارد ( قیْزدیْ قیْزیْل پارچاسیْ / پالچیْغا دوٌشر پاریْلدار) . هرچندموقعیت خاص اجتماعی در گذشته داشتن فرزند پسر را برای خانواده‌های متكی به اقتصاد كشاورزی و دامداری طلب می‌كرد و پدر و مادر فرزند پسر را برای تامین مالی و حمایت‌های دوران سالمندی خود بیشتر می‌طلبیدند ، اما دختر نیز نمك زندگی تلقی می‌شد و زنان بدون دختر را زنانی بی‌نمك برمی‌شمردند : (قیْز سیْز آرواد / دوز سوز آرواد ) .

ویژگی های زن توٌرک دراساطیر :

در كتاب حماسی دده قورقود – یکی از كهن‌ترین آثار توٌركان –  هم آمده است كه زنان همسان و هم ردیف مردان هستند . احترام به مادر به قدر احترام به خداست . داشتن فرزند دختر عیب و عار نیست . پدرانی هستند كه از خدا می‌خواهند ، برایشان دختری عطا فرماید . زادن دختر به اندازه پسر باعث شادمانی می‌شود . زنان و دختران توٌرک در تیراندازی ، سواركاری  و ورزشهای دیگردست كمی از مردان نداشته اند .  ضرب المثل های زیادی گواه این مطلب است. ” آسلانیْنگ اؤرکك دیشی سی اوْلماز” (شیر، نر و ماده ندارد) و یا ” آنا كوچوك تانریْ‌دی”(مادر خدای كوچك است) .

زن تورک درکتاب “دده قورقود” دارای خصائل آزادی ، امکان تحرک اجتماعی، جسارت ، ایستادگی و ایفای حقوق و اختیارات همسر و مادر درعالیترین شکل است . به نظر می رسد امروزه این خصائل ، به مرور زمان و تاثیرات سایر فرهنگها دچار تغییراتی شده است . دراین خصوص تامل درتفاوت بسیار میان جایگاه زن درفرهنگهای اعراب ، فارسها ، ارامنه و توٌرکها ضروری به نظر می رسد .

نمونه ها:

1- چیچک :

“چیچک” در داستان سوم دده قورقود نمونه کاملی از اقتدار یک زن درنقش “معشوقه” بامسیْ بئیرک است هم سن اوست ، جسور است ، درتیر و کمان و اسب سواری مهارت دارد ، برای اینکه بداند بامسیْ بئیرک شوهر مناسبی برای اوست یا نه ، امتحانش می کند.

2- همسر دیرسه خان:

 در داستان اول کتاب ، کسی که صاحب فرزند نباشد تحقیر می شود. نمونه آن تحقیر “دیرسه خان” در این داستان است. دیرسه خان بخاطر نداشتن فرزند تحقیر می شود، اما در مراجعت ، نه تنها با همسرش تند خویی نمی کند، بلکه با او “همدردی” می کند و همسرش “راهنمایی”. بعدها وقتی دیرسه خان پسرشان (بوْغاج) را  به شکار می برد و تنها باز می گردد ، همسرش درمقام حسابرسی از او قرار می گیرد .

3- اطاعت کامل از مادر:

بوغاج خان ، پدری که او را به قصد مرگ در کوه رها کرده بود را با یک سخن مادرش می بخشد .

4- بوْرلا خاتیْن:

 بورلا خاتین ، دراین کتاب ، نماد عفّت و ناموس ، مظهر استقلال زن توٌرک است . او وقتی به دست دشمنان اسیر می شود ، برای حفظ عفّت و ناموس خود ، حتی حاضر به خوردن گوشت پسر خود می شود . درعین حال بوْرلا خاتیْن مظهر استقلال زن توٌرک نیز هست و در داستان از چادرها ، خدمتکاران و گله های خود او بسیار سخن رفته است.

ویژگی های زن توٌرک در تاریخ :

تاریخ و ادبیات معاصر توٌرکان پر است از زنان و دخترانی كه ازچشمه‌ی جوشان طبع شاعران جوشیده‌اند و قهرمان شاهكارهای ادبی گشته‌اند یا اینكه در واقعیت چنان حماسه‌ای خلق كرده‌اند كه به افسانه‌ها و داستان‌های توٌرکان پیوسته‌اند و قصه زندگی‌شان ثبت اذهان توٌرکان گشته است.

1- ملكه توموروس:

 دوران ملكه توموروس قدرت و جایگاه ” زن” درمفکوره ملی توٌرکان است. او یک انسان بود و یک زن، یک زن تورک . سرزمین مدیریتی او قلمروی پهناوری داشت . تاریخ آن 539 قبل از میلاد بوده است.

او پادشاه و امپراطورملتی بود که ازجنگاوری و شجاعت و نترسی آنان ملل دیگرهنوز هم انگشت بدهان هستند و حیران  و در آن اثنا تاریخ بشریت به خود بالیده است و هنوز هم تاریخ به آن ملت بدهکاراست . ملكه توموروس بانویی كه رهبری و پادشاهی توٌرکان ماساژت ( سکّا ) را به عهده داشته است . در سرزمین پهناور آن زن بی همتا امنیت، عدالت (زن بودن یک امپراطور عدالت بودن یک ملت را نشان می دهد) ترقی ، دگرگونی های اجتماعی و صنعتی ، انکشاف ابزارهای اقتصادی و رزمی و جنگی ، تحول عظیم خطی و شکلی ، ایجاد یک سیستم ارتشی و جنگاوری در زمان خود  و … گویای یک مقام والا دریک سیستم اداره کشوری که حاکی از شایسته سالاری یک ملت را نشان می دهد ، نمودار می گردد .

2- دختر شاه خزرها :

هزار سال بعد، این بار از آن ملت کثیر نوبت به خزر ها رسید. درهمان سرزمین یعنی از غرب سواحل دریای خزر تا به مرز امپراطوری بیزانس همان ملت با نامی قبیلگی خود ” خزرها “.  خزرها درتاریخ همتایی ندارند آنان بسیار شجاع و جنگجو و میهن پرست بودند و به آئین اجدادی شان سخت وابسته بودند. بیزانس دولت قدر وقت در مبارزه با ساسانیان به دولت وقت خزرها تمسک می جوید و آنان در امر قول و وفا زبان زدند و به یاری دولت بیزانس درجنگ با ساسانیان دست می زنند.

حال دولت بیزانس چگونه رغبت خزرها را به خود جلب کند تا با اتفاق انان به جنگ ساسانیان ادامه دهد و این شد که خواستند وصلت درباری صورت گیرد تا تمامیت ارضی بیزانس محفوظ باشد . و این شد که برای پسر ارشد امپراطوری بیزانس دختر شاه خزرها را به زنی گیرند تا بلکه به همین وصلت آنان از تعرضات ذاتی ساسانیان درامان بمانند و رفتند حال را به شاه خزر گفتند و او چیزی نگفت تا مراد دختر را به چنگ آورد و شاهزاده چنین گفت : درمرام ما شاهزاده با شاهزاده ازدواج می کند و این سنتی نیک است ، اما نه به همین خامی و سادگی . در تمام کتب تاریخی چنین نوشته اند که دختر شاه خزر پیشنهاد مسابقه و دوئل را کرد ، زیرا که این امر در نزد توًرکان رایج بوده و همین اکنون در قرن بیست و یک نیز شایع می باشد.

اسب دوانی کردند ، درحال اسب دوانی دختر خزرها تیرها را به هدف می کوبید ، از زیر شکم اسب در حال سرعت و دویدن اسب به طرف دیگر می جهید ، در شمشیر زنی مثال زدنی بود ، تیرکمان را از بچگی یاد گرفته بود و به مانند دیگر سردارا ن مرد جنگ به جنگ ها گسیل می شد . درنهایت شاهزاده بیزانس تسلیم حقایقی شد که مانند آن را ندیده بود. بدان جهت هرچه بار عروسی را خزرها زیاد کردند ، آنان بدون کلام همه چیز را قبول نمودند . انگار که شاهزاده بیزانس تسلیم عشق پاک خود شد و اورا به دربار بیزانس دعوت کرد. و او “زن”بود ، یک زن توٌرک .

3- “زینب پاشا “ی زین الدینی تبریزی

تاریخ معاصر ترکان نیز مبهوت بزرگی صدها زن بزرگ درحوادث دوران قجریه ، انقلاب مشروطه ، استبداد رضاخانی و دوره پهلوی دوم می‌باشد . خانه مشروطه تبریز در كنار تمامی بزرگ مردان آزادیخواه ، از بانوی مبارز دوره قاجار یعنی ”زینب پاشا ” نیز سخن‌ها دارد.

زینب پاشا یکی از مبارزین جنبش بیداری زنان در جریان انقلاب مشروطه . سردسته زنان شرکت کننده در نهضت تحریم توتون و تنباکو بود و در گشودن انبارهای محتکران تبریز در زمان قحطی نان پیشگام .

قهرمان دختر توٌرک آذربایجانی كه چماق در دست به ظلم و جور می‌تازد و ترانه ”زینب پاشا الده زوپا اوٌز قوٌیدو بازار اوٌستوٌنه” را ورد زبان‌ها می‌كند.

باز هم مشروطیت بود و آذربایجان یکجا برای مدافعه ازحقوق خود به استبداد فشار می آورد . ستارخان در پیش حرکت می کرد و مجاهدان به طرفداری از وی . او را فرا خواندند که شاید بشناسد مجاهدی را که دراثر گلوله مستبدین کشته شده بود . رفت تا صورت او را ببیند شاید کاری کرده باشد . همه ایستاده بودند و او در تشخیص آن کشته . که ناگهان چهره ستارخان اندوه ناک شد و حالت مصیبت را به صورت خود گرفت همه در ماندند که قضیه چیست . آنگاه او کلام گشود و گفت :

او”زن” است که چند ماه قبل برای مبارزه با مستبدین به من اصرار ورزید تا مشارکت کند که من موافقت نکردم و اجازه ندادم که تفنگ به دست گیرد تا دوش بدوش مجاهدین به جنگد . لذا او برای اینکه با مجاهدین باشد، لباس سربازی مردانه را به تن کرده تا کسی متوجه وی نباشد و تا آخرین قطره خونش با بیگانه جنگیده و حالا نیز شهید شده است . او “زن”بود یک “زن” توٌرک . او “زینب پاشا”ی زین الدینی تبریزی بود.

4- سارای قهرمان:

 براساس شواهد تاریخی بعد از اشتباه توٌرکهای خوارزمشاهی در قتل هیئت مغول ، چنگیزخان به ایران حمله کرد و محمد شاه از پیش آنان گریخت . اما پسرش جلال الدین در مقابل مغولها ایستادگی کرد و برای اینکه زنان خوارزمشاهی به دست سربازان مغول نیافتند خود را به آب رود سند انداختند . این رفتار ملی زنان توٌرک در افسانه ­های آذربایجان نیز انعکاس یافته است . در داستان منظوم « آپاردیْ سئل لر سارانیْ » ، سارا نامزد «خان چوْبان» برای اینکه بدست خان ظالم نیافتد خود را به رودخانه ی آراز می اندازد . در شهر قوشاچای (میاندوآب) نیز تا همین اواخر زنان و دختران جوان درحملات وحشیانه ی اکراد ( ایرانیان اصیل ) ترجیح می دادند خود را به آبهای خروشان جیغاتی و تاتایْو بیندازند اما بدست دشمن نیافتند . در جنوب ایران زنان قشقایی برای اینکه به دست دشمن اسیر نشوند همگی موهای خود را به هم بستند و خود را از کوه به پایین پرت نمودند .

“سارای” كه قهرمان بانوی یكی ازمعروفترین شعرهای تركی حكیم ابوالقاسم
نباتی اشتبینی است ، در راه عشق و عفّت و پیمانش ، خود را به آرازچای می‌اندازد
تا برای همیشه نوعروس خان چوْپان خودش باقی بماند و در سوز اوْ سازهای عاشیْغیْ
غم‌افزاترین ترانه توٌرکی باشد : (آپاردیْ سئل‌لر سارانیْ ) .

5- تئل لی زری :

”تئل لی زری” هم قهرمان دیگری است كه در روزهای خون و آتش انقلاب مشروطه در كنار دیگر بزرگمردان آزادیخواه ، به‌عنوان سربازی مبارز در سپاه ستارخان می‌جنگد و سرانجام به شهادت می‌رسد.

6- ”سورو” دوشیزه ای عاشق :

 عاصم كفاش اردبیلی نیز دریكی از زیباترین مجموعه اشعار تركی وصف دوشیزه‌ای عاشق به نام ”سورو” را می‌كند كه نامردی روزگار او را مجنون زمانه می‌كند و این بار دخترك عاشق‌پیشه فرهادی و مجنونی در پیش می‌گیرد :

 (ایش دؤنوٌب / لیلی دوٌشوٌب چؤل لره مجنون سوراغیْندا / شیرین الده تئشه داغ پارچالیْیر / فرهاد اوْتورموش اوْتاقیْندا )

7- “هئجر” جنگاوری شجاع

شیر زن دیگری که “هجر” نام دارد . شیرزنی جنگاور و شجاع که دوشادوش همسرش ( قاچاق نبی ) خواب را بر نامردان حرام میکند.

8- پروین اعتصامی شاه بانوی ادبیات ایران

شاه بانوی ادبیات ایران زمین نیز از تبریز و ترکان آذربایجان سربرافراشت و پروین آسمان ادب پارسی گشت.

پروین اعتصامی هم در اشعار خود از شخصیت و مقام و منزلت زن دفاع می‌كند و این گونه نام خویش را جاودانه می‌سازد.  پروین اولین و آخرین شاعر زن توٌرک آذربایجانی نبود ؛ بلكه پیش از او بزرگ ‌زنان دیگری نیز بوده‌اند كه در آسمان ادبیات درخشیده‌اند و بعد از او نیز هم اكنون انجمن‌های ادبی در شهرهای مختلف كشورمان شاهد هنر نمایی دختران و زنان ترک شاعری است كه در زبان‌  توٌركی اثرهای بی‌بدیلی می‌آفرینند.

9یکی دیگر از شیرزنان توٌرک خدیجه بی یی قشقایی نام دارند که ایشان همسر صولت الدوله ی قشقایی می باشند ، در چندین سال مبارزه با اجنبی های انگلیسی و روس و نامردان پهلوی دوش به دوش سردار قشقایی با آنان جنگید و در سال هایی که صولت قشقایی در اسارت پهلوی به سر می برد ایل قشقایی را هدایت و رهبری نمود . فرزندانی همچون ناصر و خسرو خان قشقایی در دامان این بزرگوار پرورش یافتند . احمدشاه قاجار به خدیجه بی یی لقب احتجاب السلطنه داده بود و رضا شاه گفته بود در زندگیم دو مرد دیده ام یکی مادر مهندس امینی و دیگری خدیجه بی یی و باید به این شیر زن نشان سپه بدهم ، در زمانی که جسد صولت الدوله ی قشقایی را به وی تحویل می دهند به تیمورتاش می گوید به رضا پهلوی بگو نشان سپه تو به دستم رسید نامرد .

امروزه ما باید ارزش جایگاه مادرن ما بسیار بالا ست و مادران ما نیز باید بدانند که فرزندان آنان چراغ راه ترکان می باشند پس باید از جان و دل مایه بگذارند تا روز به روز فرزندان آنان راه های بلند تری را بپیمایند و چراغ راه آنان روش بماند بقول یکی از شاعران قشقایی که می گویند :

اوشاغیْ کی تانیْمیْیر سوْل اوْ ساغیْنیْ                    آناسیْ کور ائدمیش ائل اوْجاغیْنیْ

باشد که امروز مادران و دختران ما این شیرزنان را الگوی خود قرار دهند و راه آنان را انتخاب نمایند و قدری بیشتر به فکر فرزندان آینده ی جامعه ی ما باشند . . .

آن مادری که به میل خویش به فرزندش اجازه می دهد که وی را مامان خطاب کند باید بداند که آنا به معنی بهشتی است آیا از ارزش معنی این کلمه خجالت نمی کشی که به فرزندت اسرار می کنی که تو را مامان صدا کند یا نسبت به مامان گفتن فرزندت بی تفاوت هستی ؟

فقط این را بدان که اگر نسبت به آینده ی فرزندانت بی تفاوت باشی ننگ آیندگان را خریده ای و باشد که آیندگان تو را ننگ شمارند ، من فقط وظیفه داشتم که این مطالب را بگویم چون نسبت به خدای خود و جامعه ی خودم ، نسبت به گذشتگان خودم و کسانی که در آینده وارث این فرهنگ خواهند شد مسئولم آری مسئولم . . .





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.


آزاد
درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : ائلشن
نویسندگان
آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
----------------

ساخت فلش مدیا پلیر
----------------------

Html Kodları
----------------

--------------------------
Günlük Burç
---------------- -------------------


                    
 
 
 
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو | Buy Website Traffic